POWRÓT

CZAS WOLNY

W ŻYCIU DZIECKA

 

 

                                                                                                       

                                                                                                          Opracowanie:

                                                                           mgr Aneta Zawalska

 

 

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 28 W BYDGOSZCZ

2006

 

 

 

"Czas wolny człowieka dorosłego, to coś zupełnie innego niż czas wolny dziecka."

 

 

CZAS WOLNY DZIECKA

Rozpoczęcie nauki szkolnej to wielka zmiana w życiu dziecka. Przejście od dominującej w wieku przedszkolnym zabawy do nauki oznacza pojawienie się nowego poważnego obowiązku zarówno społecznego jak i wobec samego siebie. Od chwili pójścia do szkoły zmienia się gruntownie codzienny tryb życia i zajęć. Obok czasu przeznaczonego na naukę dziecko musi mieć określoną ilość czasu wolnego, która zgodnie z normą higieniczną dla jego wieku stanowi 5-6 godz. W tym okresie czyli między 7-11 rokiem życia jest ono istotą ruchliwą, aktywną, zwróconą przede wszystkim ku światu zewnętrznemu, ku obiektywnej rzeczywistości, którą intensywnie poznaje.

Aby umożliwić prawidłowy rozwój jednostki, który w tym czasie jest szczególnie silny, należy stworzyć odpowiednie ku temu warunki.

Ważną rolę odgrywa wypoczynek dziecka Rozwój biopsychiczny ucznia - pisze J. Izdebska  - wymaga twórczego działania, wypoczynku, rozrywki, zaspokajania potrzeb intelektualnych, społecznych, spędzenia czasu wolnego zgodnie z zainteresowaniami, upodobnieniami i wymogami higieny pracy szkolnej. Zajęcia wypoczynkowe stanowią właśnie istotny element rozwoju, gdyż wzbogacają sferę intelektualną, uspołecznioną, rozwijają fizycznie, a także wprowadzają w świat wartości moralnych i estetycznych.

Czas wolny dziecka jest to okres dnia, który pozostaje mu po wypełnieniu obowiązków szkolnych, domowych, czynności organizacyjno-porządkowych związanych z zachowaniem zdrowia i higieny, czas, w którym może ono według swojego upodobania wypoczywać, bawić się i zaspokajać potrzeby wynikające z własnych zainteresowań. Do podstawowych funkcji czasu wolnego należą: funkcja twórcza, percepcyjna, rekreacyjna i uspołeczniająca.

Czas wolny w życiu dziecka ma szczególne znaczenie, gdyż efekty pracy wychowawczej zależą w dużym stopniu od tego, jaką ilością czasu dziecko dysponuje, jakie wpływy na niego oddziałują, gdzie i jak spędza czas wolny. Może więc on być dobrodziejstwem, czasem, w którym można rozwijać, kształtować osobowość, ale może być też czasem bezwartościowym dla rozwoju dziecka, a nawet czynnikiem demoralizującym. Ważnym środkiem zapobiegającym takiemu niebezpieczeństwu jest odpowiednie przygotowanie dzieci do racjonalnego spędzania czasu wolnego już od najmłodszych lat, ponieważ już wtedy kształtuje się wiele upodobań i nawyków. Zasoby czasu wolnego wyznaczają pewne ramy czasowe dla różnych zachowań składających się na wzory spędzania tego czasu. Dlatego też niebagatelną sprawą jest wielkość tego czasu pozostająca do dyspozycji dziecka. Należy stwierdzić, iż na ilość czasu, jakim dziecko dysponuje wyłącznie na własne zainteresowania i potrzeby wpływa wiele czynników niezależnych od dziecka (np. nakładane przez rodziców obowiązki domowe). Jednocześnie samym zwiększeniem budżetu czasu wolnego nie można stymulować aktywności dziecka w tym czasie, form jego spędzania, wzorów zachowań, jakie zechce w nim realizować.

Przygotowanie dzieci do mądrego wykorzystywania czasu wolnego zależy w dużej mierze od rodziny, w której dziecko się wychowuje. Rodzice powinni więcej czasu każdego dnia przeznaczyć na bliskie kontakty z dzieckiem w wolnym czasie. Ten czas, który wydaje się być „straconym” wspólnie z dzieckiem, jest w istocie czasem bardzo pożytecznym. Kontakt rodzica z dzieckiem nie powinien ograniczać się jedynie do pomocy w lekcjach, czy też tworzenia jakiejś szczególnej sytuacji wychowawczej. Rodzic powinien szukać takich form kontaktu z dzieckiem, jak np. wspólne zabawy, odwiedziny u znajomych, zajęcia sportowo-ruchowe, majsterkowanie, wspólne czytanie książek i czasopism, czy oglądanie telewizji. Dziecko w tym czasie ma szansę otworzyć się przed rodzicem i w spontanicznej rozmowie powiedzieć o czymś, o czym w innych okolicznościach nigdy by nie powiedziało.

Odpowiedni dobór czynności związanych z czasem wolnym zależy od zainteresowań i zamiłowań dziecka. Zorganizowane formy działalności w czasie wolnym mają duży wpływ na wyzwalanie się i kształtowanie uzdolnień, rozwijanie aktywności społecznej, kształtowanie umiejętności współżycia i współdziałania w grupie, realizację własnych zamierzeń twórczych. Posiadanie pewnego minimum odpowiednio zagospodarowanego czasu jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym do jakiejkolwiek aktywności.

W czasie wolnym powinna następować nie tylko „prosta” regeneracja sił, ale także ma następować rozwój osobowości oraz kształtowanie stosunków międzyludzkich. Dobry wypoczynek to lepsze efekty w nauce, zmniejszenie absencji na lekcjach, zmniejszenie wydatków na leczenie i przedłużanie sprawności fizycznej i umysłowej dziecka.

Wartość pedagogiczna czasu wolnego polega na tym, że większą inicjatywę wówczas przejawiają same dzieci. Aktywność i umiejętność organizowania sobie zajęć poza obowiązkami, możliwość realizacji własnej inicjatywy, samodzielności, zwłaszcza, gdy dzieci są starsze, prowadzi do właściwie rozumianego samowychowania. Dobrze więc, jak projektantami czasu wolnego w coraz większym wymiarze stają się same dzieci, oczywiście pod czujnym okiem rodziców.

Dzieci i młodzież w wolnym czasie korzystają ze środków masowego przekazu. Oglądanie telewizji staje się najczęstszym sposobem spędzania czasu wolnego u dzieci. Niestety! Telewizja oddziałuje na emocje, wyobraźnię, myślenie. Ma ona zarówno pozytywny jak i negatywny wpływ na rozwój dziecka. Podobnie jest z komputerem i internetem. Warto zastanowić się nad świadomym wykorzystaniem tych zdobyczy technicznych w procesie wychowania dzieci.

We współczesnej rodzinie, przy różnorakich trudnościach materialnych i organizacyjnych, uporanie się z problemami wolnego czasu nie jest łatwe. W wielu rodzinach pokutuje brak zainteresowania tym zagadnieniem, bądź co gorsza, zupełnie niedocenianie tego problemu. Nie wszyscy rodzice rozumieją korzyści wynikające z racjonalnego spędzania wolnych chwil i roli, jaką odgrywają one w rozwoju osobowości dorastającego człowieka. Oby czas wolny nie był czasem straconym dla wychowania dziecka

Dzieci i młodzież nie mogą same organizować wolnego czasu według własnej woli, ponieważ za swoje działanie ponoszą ograniczoną odpowiedzialność prawną, lub nie ponoszą jej w ogóle. Czas wolny dziecka musi podlegać w bardzo dużym stopniu pewnym rygorom i racjom ustalonym przez dorosłych. Dzieci i młodzież są zależne od rad i zaleceń starszych. Mają większą wolność od ograniczeń społecznych i nakazów i mniejszą niezależność w podejmowaniu decyzji. Nawet zabawa to odpowiedzialny wybór formy spędzania czasu wolnego.

Brak własnych doświadczeń warunkuje nie zawsze prawidłowy wybór między tym, co dobre, a co złe – potrzeby dzieci nie są często akceptowane przez dorosłych. Rytm pracy i odpoczynku są inne. Różnicą jest też odmienność tendencji przyszłościowych.

Uczeń klas początkowych zaczyna dopiero poznawać wartość wypoczynku, kształtuje zainteresowania nasycające treścią godziny pozostawione do dyspozycji.

Od warunków jakie w tym procesie stworzy rodzina zależy w znacznej mierze czy będzie to czas rzeczywiście poświęcony odpoczynkowi, rozrywce, rozwojowi osobowości.

 

DLACZEGO DZIECI POWINNY MIEĆ CZAS WOLNY OD ZORGANIZOWANYCH ZAJĘĆ?

Psychologowie, którzy zajmują się badaniem zachowań u małych dzieci twierdzą, że dziecku potrzebny jest czas wolny, w którym mogą robić to, na co mają ochotę bez z góry ułożonego planu.

W czasie wolnym dziecko może samo decydować o tym, co chce robić. Dzieci przyzwyczajone do spędzania czasu zgodnie z planem zajęć mogą czuć się zagubione w sytuacji, kiedy będą mogły same podejmować decyzje. Czas wolny pozwoli dzieciom nauczyć się, w jaki sposób samemu można zająć się sobą.

Zabawa i nauka. Dzieci, podobnie jak dorośli potrzebują czasu na refleksje nad tym, czego się nauczyli i dowiedzieli

Aktywność i spokój. Ruch podczas zabawy zapewnia zdrowie i sprawność fizyczną. W czasie wolnym dziecko może biegać, skakać, wspinać się, rzucać piłką i tańczyć, aż do momentu zmęczenia. Wtedy może zrobić sobie przerwę, napić się czegoś. i pobawić się spokojnie z kolegą lub koleżanką. Podczas takich zabaw dziecko uczy się regulować tempo zabawy i dostosowywać je do swoich możliwości i poziomu energii.

Co robić wspólnie z dziećmi kiedy razem jesteśmy w domu?

        Możecie wspólnie gotować, układać łamigłówki lub składać modele. Dziecko lubi czuć się kompetentne i ceni czas spędzony z tobą.

Spacery, gra w koszykówkę, praca i zabawa w ogrodzie, jazda na łyżwach i na nartach, pójście na plac zabaw, to przykłady spędzania wolnego czasu w aktywny sposób poza domem. Możecie pójść pieszo lub pojechać na rowerze do muzeum, na plac budowy lub do innych interesujących miejsc

 

PAMIĘTAJ!

Dziecko powinno mieć czas na to, żeby sobie pomarzyć, porozmawiać, przytulić  się i spędzić leniwie trochę czasu razem z tobą.

 

 

BIBLIOGRAFIA:

1.     Izdebska J.: Czas wolny dzieci miejskich i wiejskich.(w:) Czas wolny dzieci i młodzieży w Polsce. Pod red. Krzysztofa Przecławskiego. WSiP, Warszawa 1978

2.     Wołoszynowi L.: Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży. PWN, Warszawa 1982

3.     Maciaszkowi J.: Wychowanie w rodzinie. "Problemy Opiekuńczo - Wychowawcze" 1981 r

4.     Kosiewicz J.: Czas wolny i rozwój Osobowości. "Wychowanie fizyczne i zdrowotne" 1995 r., nr4

5.     Matias ST.: Problematyka organizacji czasu wolnego dzieci i młodzieży. Podstawy teoretyczne i wskazówki praktyczne. IKN i BO, Warszawa 1980

6.     Raczkowska J.: Aby potrafili mądrze wykorzystywać czas wolny. Problemy Opiekuńczo - Wychowawcze" 19814 r., nr 5

7.     Jung B.: Ekonomia czasu wolnego. Zarys problematyki. PWN, Warszawa 1989

8.     Grochociński M.: Przygotowanie dzieci do racjonalnego wykorzystania czasu wolnego. W S i P . Warszawa 1979

9.     Winiarski M.: Organizacja czasu wolnego dzieci i młodzieży w rejonie zamieszkania. W S i P, Warszawa 1979

 

 

ANKIETA

Szanowni Państwo!                                                                                                                                                 

Aby jeszcze bardziej poznać Państwa dzieci chciałabym dowiedzieć się, w jaki sposób spędzają one czas wolny, który w życiu dziecka ma szczególne znaczenie, gdyż efekty pracy wychowawczej zależą w dużym stopniu od tego, jaką ilością czasu dziecko dysponuje, jakie wpływy na niego oddziałują, gdzie i jak spędza czas wolny.                                                                                                                             

Odpowiedzi zawarte w ankiecie nie będą udostępniane innym osobom, a dane ilościowe zostaną wykorzystane do celów statystycznych.

Proszę postawić krzyżyk przy właściwej odpowiedzi, w przypadku pytań otwartych uzupełnić w wykropkowanym miejscu.

Proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1.     Ile czasu dziecko poświęca w ciągu dnia czasu na naukę? (poza szkołą)

q       ½ godziny

q       1 godzinę

q       2 godziny

q       3 godziny

q       różnie

2.     Ile czasu wolnego ma dziecko po odrobieniu pracy domowej?

q       ½ godziny

q       1 godzinę

q       2 godziny

q       3 godziny

q       różnie

3.     W jaki sposób dziecko najchętniej wypełnia swój czas wolny?

q       przy komputerze

q       ogląda telewizję

q       przebywa na świeżym powietrzu

q       czyta

q       nudzi się

q       inne...............................................................................................

4.     Proszę określić ile czasu dziennie dziecko poświęca dziennie w/w czynnościom?

q       przy komputerze

 - ½ godziny, 1 godzinę, 2 godziny, 3 godziny

q       ogląda telewizję : 

  - ½ godziny, 1 godzinę, 2 godziny, 3 godziny

q       przebywa na powietrzu: 

 - ½ godziny, 1 godzinę, 2 godziny, 3 godziny

q       czyta: 

 - ½ godziny, 1 godzinę, 2 godziny, 3 godziny

q       inne 

- ½ godziny, 1 godzinę, 2 godziny, 3 godziny

5.     Czy dziecko uczęszcza na jakieś zorganizowane formy spędzania czasu ( np. pływanie, nauka języka, zajęcia plastyczne itp.)

q       tak

q       nie

q       jakie?..................................................................................................................................

6.     Proszę wskazać, które z niżej wymienionych form spędzania czasu wolnego wypełniacie Państwo wspólnie z dzieckiem:

q       spacer

q       oglądanie telewizji

q       wycieczka poza miasto

q       uprawianie sportu

q       gry komputerowe

q       kino

q       inne (jakie?)..............................................................................................................................

7.     Ile czasu tygodniowo poświęcacie Państwo na wspólną rekreację

q       20 godzin

q       5 godzin

q       2 godziny

q       nie wiem

q       tylko w weekendy

 

 

                                                            Dziękuję za wypełnienie ankiety

                                                  

 

ZESTAWIENIE WYNIKÓW BADAŃ ANKIETY

PRZEPROWADZONEJ WŚRÓD RODZICÓW

UCZNIÓW KLASY II

DOTYCZĄCEJ „CZASU WOLNEGO”

 

    Dziecko wstępując do szkoły zaczyna podlegać pewnym rygorom, zmniejsza się jego czas na zabawę i rozrywkę, zwiększeniu ulega wymiar czasu na zajęcia obowiązkowe – pracę. Aby efektywnie wpływać na rozwój ucznia należy utrzymać równowagę pomiędzy wykonywaną pracą a wypoczynkiem.

    W celu poznania w jaki sposób spędzają czas wolny moi wychowankowie, przygotowałam i przeprowadziłam wśród rodziców  uczniów klasy drugiej ankietę , która posłużyła do oceny wykorzystania czasu wolnego przez dzieci, a także do pozyskania informacji dotyczących ilości i form czasu wolnego organizowanego przez środowisko rodzinne .

                                 

Analiza wyników badań

 Zgromadzony materiał badawczy został poddany szczegółowej analizie ilościowej i jakościowej , która została opisana i przedstawiona w postaci graficznej.

 Badaniami objęto 21 rodziców, których poproszono o anonimowe odpowiedzi dotyczące czasu wolnego dzieci i rodziny.

Aby wnikliwie określić proporcje występujące między czasem wolnym a nauką zadano respondentom pytania dotyczące ilości godzin przeznaczonych na odpoczynek i na odrabianie prac domowych.

 

  

38,1% - 8 osób wskazało, że na odrabianie prac domowych dziecko poświęca 1 godzinę, 33,3% - 7 osób 2 godziny, 19% - 4 osoby około 3 godzin.

Drugi słupek wykresu obrazuje, ile czasu wolnego ma uczeń po odrobieniu pracy domowej.

Analizując podane wyniki możemy stwierdzić, że różnie z czasem wolnym pozostawionym dziecku po odrobieniu pracy domowej bywa. Czas ten jak wskazywali rodzice jest uzależniony od ilości zadanej pracy domowej oraz samopoczucia dziecka, pory roku lub dnia tygodnia.

 

Kolejny diagram ilustruje, jakim zajęciom i ile czasu dzieci poświęcają najwięcej uwagi w czasie wolnym.

33,3 (7 osób) określiło, że dzieci przebywają na powietrzu w ciągu dnia około 2 godzin, 38,2% (8 osób)– 1 godzinę, 19,5% ( 4 osoby) – 3 godziny.

Znając warunki klimatyczne naszego kraju, można również wysunąć wniosek, że czas pobytu na świeżym powietrzu jest uzależniony od pory roku, a także od ilości obowiązków przypadających na dany dzień.

Jak wynika z powyższego diagramu ulubionym zajęciem dzieci w czasie wolnym jest także oglądanie telewizji47,6%  (10 osób). Niestety najmniejszą grupę stanowią dzieci, które poświęcają swój czas na czytanie książek.

    

 Następne wykresy obrazują, ile dzieci uczęszcza na zajęcia organizowane przez koła zainteresowań lub przez samych rodziców ( np. prywatna nauka języka, gry na instrumencie )

    38% (8 osób) wskazało, że ich dzieci nie uczęszczają na żadne zajęcia, 62% badanych podało ,ze dzieci biorą udział w różnych zajęciach pozalekcyjnych.

Jak wynika z przeprowadzonej ankiety 62% - 13 dzieci bierze udział w szkolnych zajęciach plastycznych organizowanych przeze mnie w naszej klasie i jest to jedyna forma spędzania przez nich czasu zorganizowanego. 4 dzieci uczęszcza do MDK-u i 2 uczy się dodatkowo języka obcego.

Formy spędzania wolnego czasu przez rodzinę obrazuje kolejny diagram:

 

Najczęstszymi formami są : spacery 34%, oglądanie telewizji 19% , wycieczki 14% i uprawianie sportu 19% .Bardzo mało popularna formą okazały się gry komputerowe .

Rodzice wskazywali również na takie formy spędzania wolnego czasu jak : wycieczki rowerowe , gry planszowe , wyjazdy nad wodę , wspólne czytanie książek i łyżwiarstwo .

 

Ostatnie pytanie ankiety dotyczyło ilości czasu poświęconego na rodzinną rekreację w ciągu tygodnia.

 

 

    Jak wynika z przeprowadzonych badań znamienita większość respondentów przyznała, że nie bardzo wie ile czasu spędza tygodniowo na rodzinna rekreację, a 24%-5 osób przyznało, że tylko w weekendy.

                                             

  WNIOSKI

    Czas wolny jest niezwykle istotny i ma znaczący wpływ na życie człowieka . W związku z tym już od najmłodszych lat powinno się przygotować dziecko do odpowiedniego gospodarowania tym czasem i właściwego wykorzystania go .

 Na podstawie przeprowadzonych badań można stwierdzić , że :

-         uczniowie mojej klasy przeznaczają na odrabianie prac domowych średnio ok. 1-2 godzin . Czas przeznaczony na zabawę i rekreację stanowi ok. 3-4 godzin , co pozwala wysunąć wniosek , że wzajemne proporcje między pracą a odpoczynkiem kształtują się prawidłowo .Niewątpliwie należy stwierdzić , że zdecydowanie więcej czasu wolnego mają uczniowie bardzo dobrzy , którym odrabianie prac domowych zajmuje mniej czasu niż uczniom słabszym .

-         najpopularniejszą formą spędzania wolnego czasu przez drugoklasistów jest oglądanie telewizji i przebywanie na świeżym powietrzu.                                                                                                                                        Znając negatywny wpływ częstego spędzania czasu przed telewizorem nauczyciele i rodzice powinni kształtować u dzieci umiejętność  selektywnego korzystania z oferty TV , poprzez świadomy dobór oglądanych programów dostosowanych do wieku , potrzeb i zainteresowań dziecka .

-         uczniowie aktywnie uczęszczają na zajęcia plastyczne organizowane przez szkołę, a także dość chętnie korzystają z ofert jakie przedstawiają domy kultury, rozwijając w ten sposób swoje zainteresowania

-         rodzice zbyt mało czasu poświęcają na wspólny wypoczynek z dziećmi

-         w rodzinach zbyt mało preferowane jest czynne spędzanie wolnego czasu

-         tematykę związaną z aktywnymi sposobami spędzania wolnego czasu oraz z wpływem telewizji na postawy dziecka należy przedstawić rodzicom na zebraniach w ramach pedagogizacji , i wspólnie ustalić konkretne działania wychowawcze

-         szkoła jako środowisko wychowawcze  powinna inspirować uczniów do preferowania czynnego wypoczynku poprzez organizowanie różnego rodzaju zajęć sportowych , rajdów , wycieczek , a także poprzez popularyzowanie dyscyplin sportowych i zajęć ruchowych

 

POWRÓT